مفصل گیجگاهی فکی یا TMJ (The temporomandibular joint) مفصلی است که فک پایین را به جمجمه متصل می کند. این مفصل اجازه باز و بسته شدن دهان، صحبت کردن و غذا خوردن را می دهد. اما گاهی این مفصل دچار اختلالات یا ناهنجاری هایی می شود که می تواند درد شدید را برای فرد ایجاد کند. حال سوال اینجاست که مشکلات مفصل فکی گیجگاهی چیست؟ جراحی مفصل گیجگاهی فکی چگونه انجام می شود؟ علت و علائم اختلالات مفصل گیجگاهی فکی چیست؟ به منظور آشنایی بیشتر با این بیماری و روش های جراحی آن تا انتهای مقاله همراه ما باشید.
مفصل گیجگاهی فکی کجا قرار دارد؟
مفاصل گیجگاهی فکی دو مفصلی هستند که استخوان فک را به جمجمه متصل می کنند. مفصل TMJ از این نظر منحصر به فرد است که یک مفصل دو طرفه محسوب می شود که به عنوان یک واحد عمل می کند. این مفصل مانند یک لولای کشویی عمل کرده و از آنجایی که به فک پایین متصل است، مفاصل راست و چپ باید با هم کار کنند و بنابراین مستقل از یکدیگر نیستند. این مفصل را می توان در دو طرف صورت و جلوی گوش یافت که گاه دچار درد یا عفونت یا دررفتگی میشود.
علت اختلالات TMJ چیست؟
در بسیاری از موارد، علت ایجاد اختلالات مفصل گیجگاهی فکی مشخص نیست. ضربه به فک یا مفصل ممکن است نقش داشته باشد. با این حال شرایط دیگری ممکن است در بروز مشکلات مفصل گیجگاهی فکی نقش داشته باشد که عبارتند از:
- آرتروز
- فرسایش (ساییدگی) مفصل
- ساییدن یا فشردن معمول دندان ها
- مشکلات ساختاری و ناهنجاری های فکی مادرزادی
- اختلالات رشد
بیشتر بخوانید: جراحی زیبایی چانه (جنیوپلاستی)
عوامل خطرساز در بروز اختلالات TMJ
علاوه بر موارد ذکر شده، برخی عوامل وجود دارند که اغلب خطر ایجاد اختلالات مفصل گیجگاهی فکی را افزایش دهد، اما به عنوان علت اصلی شناخته نشده است. برخی از این عوامل خطرساز عبارتند از:
- هورمون های زنانه (استروژن) ممکن است در ایجاد TMJ نقش داشته باشد
- وضعیت نامناسبی که عضلات گردن و صورت را تحت فشار قرار می دهد
- مواقعی که استرس طولانی مدت را تجربه کنید.
- مفصل بیش از حد حرکت کند.
علائم اختلالات TMJ چیست؟
علائم اختلالات مفصل گیجگاهی فکی به شدت و علت بیماری شما بستگی دارد. شایع ترین علامت اختلالات TMJ درد در فک و عضلات اطراف آن است. علائم دیگری که معمولاً با این اختلالات همراه است عبارتند از:
- درد در صورت یا گردن
- سفتی در عضلات فک
- حرکت محدود فک
- قفل شدن فک
- صدا دادن فک
- مشکلات دندانی مانند فرسودگی دندان ها
- وزوز گوش (زنگ در گوش)
- سرگیجه
- سردرد
- جابجایی در فک، تغییر نحوه قرارگیری دندان های بالا و پایین (مال اکلوژن)
اختلالات TMJ چگونه تشخیص داده می شود؟
تشخیص اختلالات TMJ ممکن است دشوار باشد. هیچ آزمایش استانداردی برای تشخیص بیشتر اختلالاتی که تحت این عنوان قرار می گیرند وجود ندارد. در صورت مشاهده علائم مشابه این اختلال، معمولا به متخصص جراح فک و صورت یا دندانپزشک ارجاع می شود. پس از معاینه و بررسی کامل ممکن است پزشک از چندین آزمایش تصویربرداری مختلف استفاده کنند. این آزمایشات می تواند شامل موارد زیر باشد:
- اشعه ایکس: اشعه ایکس از فک و دندان معمولاً شامل گاز گرفتن یک قطعه دهانی کوچک است، در حالی که دندانپزشک دستگاه تصویربرداری را در اطراف سر شما حرکت می دهد. اشعه ایکس به پزشک این امکان را می دهد تا استخوان های داخل و اطراف فک و همچنین محل قرارگیری دندان ها را مشاهده کند.
- سی تی اسکن: سی تی اسکن فک به پزشک اجازه می دهد تا استخوان ها و بافت های مفصلی را به روشی پیشرفته تر از اشعه ایکس معمولی ببیند.
- ام آر آی: ام آر آی (MRI) فک نشان می دهد که آیا ساختار فک مشکلی دارد یا خیر. در این روش از یک میدان مغناطیسی برای نشان دادن تصاویر دقیق از اندام ها و بافت ها استفاده می شود.
درمان اختلالات مفصل گیجگاهی فکی
از آنجایی که اختلالات TMJ می تواند دلایل مختلفی داشته باشد، راه های مختلفی نیز برای درمان آن وجود دارد. به طورکلی درمان مشکلات مفصل گیجگاهی فکی به دو روش کلی بدون جراحی و با جراحی انجام می شود که در ادامه به شرح آن خواهیم پرداخت. پزشکان معمولاً توصیه می کنند، ابتدا با درمان های خانگی شروع کنید، زیرا ممکن است دلایل دیگری سبب ایجاد درد یا علائم دیگر در فک شده باشید.
درمان های خانگی
در بسیاری از موارد، علائم اختلالات TMJ را می توان با شیوه های خودمراقبتی در خانه درمان کرد. برای کاهش علائم TMJ در خانه، می توانید:
- غذاهای نرم میل کنید.
- برای کاهش تورم از یخ استفاده کنید.
- حرکات فک را کاهش دهید.
- از جویدن آدامس و غذاهای سفت (مانند گوشت گاو) خودداری کنید.
- اقداماتی را برای کاهش استرس انجام دهید.
- از تمرینات کششی فک برای کمک به بهبود حرکت فک استفاده کنید.
دارو درمانی
اگر متوجه شدید که TMJ شما با استفاده از درمانهای خانگی کاهش نمییابد، برخی از داروها با تجویز پزشک، ممکن است تسکین بیشتری ایجاد کنند. برخی از این داروها عبارتند از:
- داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs)
- کورتیکواستروئیدها
- شل کننده های عضلانی
- داروهای ضد افسردگی
- بی حس کننده های موضعی
پزشک به شما کمک می کند تا بر اساس شرایط فردی و سابقه سلامتی خود تصمیم بگیرید که کدام دارو برای شما بهترین است.
فیزیوتراپی
گاهی اوقات، پزشک ممکن است فیزیوتراپی را توصیه کند. بسته به ناحیه ای که نیاز به توجه دارد، درمان شما می تواند شامل موارد زیر باشد:
- گرما درمانی
- خنک کننده درمانی
- طب سوزنی
- تمرینات مقاومتی
اگر خود بیمار یا پزشک تشخیص دهد که اختلال TMJ ممکن است ناشی از استرس باشد، گفتار درمانی یا تمرینات مدیریت استرس توصیه می شود.
تزریق بوتاکس
یکی دیگر از روش های درمان این اختلال، تزریق بوتاکس است. به طور معمول، این تزریق ها برای نقاط ماشه ای دردناک یا دندان قروچه مزمن انجام می شود. با این حال، نتایج موثر این روش درمانی محدود است و روش درمانی مورد اعتمادی به شمار نمی رود.
جراحی اختلالات مفصل گیجگاهی فکی
زمانی که درمانهای خانگی مانند استفاده از یخ، خوردن غذاهای نرم، محافظ دندان، و درمانهای دندانپزشکی مؤثر نبوده و درد شدید یا حرکت محدود در فک بیمار مشاهده می شود، جراحی اختلالات مفصل گیجگاهی فکی ممکن است آخرین راه حل درمان باشد. این جراحی باتوجه به شرایط بیمار به روش های بسته (آرتروسنتز و آرتروسکوپی)و روش های باز (رتروپلاستی و جراحی تعویض مفصل) انجام می شود.
چگونه می توان از اختلالات مفصل گیجگاهی فک جلوگیری کرد؟
ممکن است نتوانید از ایجاد اختلال TMJ جلوگیری کنید، اما اگر اغلب در شب دندان قروچه می کنید، ممکن است بتوانید علائم را با کاهش سطح استرس خود، استفاده از فیزیوتراپی و ورزش، و مراجعه منظم به پزشک کاهش دهید.
سوالات متداول
- آیا اختلال TMJ قابل درمان است؟
اختلالات مفصل گیجگاهی فکی می تواند به دلیل مسائل مختلفی مانند ضربه به فک یا استرس مداوم ایجاد شود، بنابراین درمان علائم مستقیماً با درمان یا کاهش وضعیتی که باعث آنها شده است مرتبط است.
- آیا اختلالات TMJ جدی است؟
اگرچه علائم اختلال مفصل گیجگاهی فکی در بسیاری از افراد پس از بررسی و رفع علت اصلی از بین می رود، اما ممکن است در برخی افراد با علائم جدی تری ظاهر شود که می تواند کیفیت زندگی آنها را تحت تأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی مراجعه به جراح فک و صورت توصیه می شود.
- اگر اختلال TMJ درمان نشود چه اتفاقی می افتد؟
TMJ تهدید کننده زندگی نیست، اما اگر درمان نشود، می تواند باعث ناراحتی و تنش بسیار مداوم در فک و اطراف آن شود. همچنین ممکن است مفاصل آسیب دیده ملتهب شده و حتی به دندان های آسیب وارد کند
